Mihrimah Sultan Camileri: Üsküdar ve Edirnekapı'da Sinan'ın İki Eseri

İstanbul'da aynı kişinin adını taşıyan iki cami, şehrin iki ucunda birbirine bakar: biri Üsküdar iskelesinin karşısında, diğeri Tarihi Yarımada'nın en yüksek tepelerinden birinde, Edirnekapı'da. İkisi de Kanuni Sultan Süleyman'ın kızı Mihrimah Sultan için Mimar Sinan tarafından yapıldı ve aralarındaki bağ, İstanbul'un en sevilen rivayetlerinden birine konu oldu.

Mihrimah Sultan kimdir?

Mihrimah Sultan, Kanuni Sultan Süleyman ile Hürrem Sultan'ın kızıdır. Sadrazam Rüstem Paşa ile evlenen Mihrimah, babasının saltanatı boyunca sarayda büyük etkiye sahip oldu ve hayır işleriyle tanındı. Adı, Farsça "güneş" anlamındaki mihr ile "ay" anlamındaki mah sözcüklerinden oluşur.

Üsküdar Mihrimah Sultan (İskele) Camii

Üsküdar'a vapurla gelen herkesin ilk gördüğü yapı olan bu cami, 16. yüzyılın ortasında tamamlandı. Halk arasında İskele Camii olarak da bilinir. Sinan'ın erken dönem eserlerinden biri olan cami, geniş saçaklı ve çift sıra revaklı son cemaat yeriyle dikkat çeker; bu revakların önünde bir şadırvan bulunur. Yapının denize bakan konumu, Üsküdar meydanına bugün bile karakterini veren unsurdur.

Cami, iskele meydanının hemen karşısındadır ve Üsküdar gezisine başlamak için doğal bir noktadır. Çevredeki diğer duraklar için Üsküdar'da gezilecek yerler yazımıza bak.

Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii

Edirnekapı'daki cami, Üsküdar'dakinden birkaç on yıl sonra, Sinan'ın olgunluk döneminde yapıldı. Şehrin yedi tepesinden birinin üzerinde, kara surlarının hemen içinde yükselen cami, tek kubbesi ve yüzlerce penceresiyle İstanbul'un en aydınlık iç mekânlarından birine sahiptir. Kubbeyi taşıyan duvarlar neredeyse tamamen pencerelerle açılmış gibidir; gün ışığı içeriyi adeta doldurur.

Cami tarih boyunca depremlerden etkilendi ve çeşitli onarımlar geçirdi. Bugünkü hâliyle, Sinan'ın taşıyıcı sistemle ışık arasında kurduğu dengenin en etkileyici örneklerinden biri olarak kabul edilir.

Güneş ve ay rivayeti

Halk arasında anlatılan rivayete göre Mimar Sinan, Mihrimah Sultan'a duyduğu hayranlığı bu iki camiye işlemiştir: belirli bir günde güneş Edirnekapı'daki caminin minaresinin arkasında batarken, ay Üsküdar'daki caminin arkasından doğar. Böylece "güneş ve ay" anlamına gelen Mihrimah'ın adı gökyüzünde tamamlanır.

Bu hikâye tarihî bir belgeye dayanmaz ve iki cami arasında böyle bir gözlem yapılıp yapılamayacağı tartışmalıdır. Yine de İstanbul'un iki yakasını birbirine bağlayan şiirsel bir anlatı olarak kuşaktan kuşağa aktarılmaya devam ediyor.

İki camiyi aynı günde gezmek

İki camiyi aynı günde görmek istersen güne Üsküdar'da başlayabilirsin. Ardından Marmaray ile Sirkeci'ye ya da vapurla Eminönü'ye geç, buradan otobüslerle Edirnekapı'ya ulaş; metrobüs ve T4 tramvayının Edirnekapı durakları da camiye yürüme mesafesindedir. Edirnekapı'da camiye birkaç dakika mesafedeki Kariye Camii'ni ve Theodosius surlarını da rotana ekleyebilirsin. Sinan'ın diğer İstanbul eserlerini sıraladığımız Mimar Sinan rotası da bu gezinin doğal devamıdır.

Ziyaret ipuçları

• Her iki cami de ibadete açıktır; namaz vakitlerinde ziyaret yerine ibadete öncelik verilir.
• Omuzları ve dizleri örten kıyafet giy; kadın ziyaretçiler başlarını örtmelidir.
• Edirnekapı'daki caminin aydınlık iç mekânını en iyi, güneşli bir günün öğleden önceki saatlerinde görürsün.