Ayasofya Ziyaret Rehberi: Tarihçe, Mozaikler ve Ziyaret Kuralları

Bir yapının neredeyse bin beş yüz yıl boyunca aynı şehrin silüetine hâkim olması kolay değildir. Ayasofya, Bizans'ın en büyük katedrali, Osmanlı'nın İstanbul'daki ilk büyük camisi, Cumhuriyet döneminde müze ve bugün yeniden cami olarak İstanbul'un tarihini katman katman taşıyan bir yapı. Bu rehberde ziyaretten önce bilmen gerekenleri bir araya getirdik.

Kısa tarihçe

Bugün gördüğün yapı, aynı yerde yükselen üçüncü kilisedir. İlk iki kilise isyanlar sırasında yandıktan sonra İmparator I. Justinianus, Trallesli Anthemios ve Miletli İsidoros'a çok daha büyük bir yapı tasarlattı. İnşaat 532'de başladı ve beş yıl gibi kısa bir sürede, 537'de tamamlandı.

Yapının devasa kubbesi, inşaatından bu yana birkaç kez depremlerde hasar gördü ve onarıldı. Ayasofya yaklaşık 900 yıl boyunca kilise olarak kullanıldı; 1453'te İstanbul'un fethinden sonra camiye dönüştürüldü ve minareler eklendi. 1934'te Bakanlar Kurulu kararıyla müzeye çevrilen yapı, 2020'de yeniden cami olarak ibadete açıldı.

İçeride nelere bakmalı?

Kubbe ve ışık

İçeri girdiğinde ilk dikkatini çeken şey, kubbenin adeta havada asılı durması olacak. Kubbenin tabanında sıralanan pencereler, ışığı öyle bir açıyla içeri alır ki kubbe ağırlığını taşıyan yapıdan ayrı gibi görünür. Bu etki Bizans döneminde de anlatılmış, kubbenin "gökten bir zincirle asılı" olduğu yazılmıştır.

Mozaikler

Ayasofya'nın mozaikleri farklı yüzyıllara aittir. En çok bilinenler arasında apsisteki Meryem ve Çocuk İsa mozaiği, üst galerideki Deesis sahnesi ve imparatorların yer aldığı panolar sayılabilir. İbadet düzeni nedeniyle bazı mozaikler namaz sırasında perde ya da ışıklandırmayla örtülebilir.

Hat levhaları

Ana mekânı çevreleyen dev yuvarlak hat levhaları, 19. yüzyılın ortasında yapılan kapsamlı restorasyon döneminde asıldı. Kazasker Mustafa İzzet Efendi'nin yazdığı levhalar, İslam dünyasının en büyük hat levhaları arasında gösterilir.

Mermerler ve "terleyen sütun"

Duvarlardaki renkli mermer kaplamalar farklı coğrafyalardan getirilmiştir. Kuzey tarafındaki bir sütunda bulunan ve dilek dilenen "terleyen sütun" ziyaretçilerin uğrak noktalarından biridir.

Ziyaret kuralları ve ipuçları

• Kıyafet: Omuzlar ve dizler kapalı olmalı, kadınlar başlarını örtmeli. Girişte örtü temin edilebilir.
• Namaz vakitleri: Namaz sırasında ziyaretçi hareketi kısıtlanır. Öğle namazından önce ya da ikindiden sonra gitmek daha rahattır.
• Ziyaret düzeni: Ayasofya'da ziyaretçi güzergâhı ve ücret uygulaması dönem dönem değişebiliyor. Gitmeden önce resmî duyuruları kontrol et.
• Kalabalık: Sabah açılış saatleri en sakin zamandır. Cuma öğle saatlerinde yoğunluk artar.

Ayasofya'nın çevresinde

Ayasofya'dan çıktığında birkaç dakikalık yürüme mesafesinde Yerebatan Sarnıcı, Sultanahmet Camii ve Topkapı Sarayı seni bekliyor. Hepsini tek günde gezmek için Sultanahmet bir günlük gezi rotasını izleyebilirsin.